Nawet ponad połowa osób zażywających substancje psychodeliczne może doświadczać utrzymujących się zaburzeń percepcji. Najczęściej są to pozornie niegroźne efekty, takie jak intensywniejsze postrzeganie kolorów. Naukowcy z Yale University sprawdzili jednak, czy podobne zjawiska mogą mieć związek z mechanizmami obserwowanymi we wczesnych stadiach psychozy.
Substancje psychodeliczne, takie jak psylocybina czy LSD, są coraz częściej badane pod kątem ich potencjalnego zastosowania w leczeniu zaburzeń psychicznych. Jednocześnie naukowcy zwracają uwagę na możliwe długotrwałe skutki ich stosowania, w tym utrzymujące się zmiany w sposobie odbierania bodźców wzrokowych.
Temu zagadnieniu przyjrzeli się Max Greenwald, doktorant medycyny i nauk ścisłych w Yale School of Medicine, oraz Albert Powers, psychiatra i dyrektor kliniki PRIME Psychosis Risk Clinic na Uniwersytecie Yale. Wyniki ich badania opublikowano w czasopiśmie Scientific Reports.
Naukowcy analizowali tzw. utrzymujące się nieprawidłowości percepcyjne (PPAs – persisting perceptual abnormalities), czyli zmiany w odbiorze bodźców, które mogą występować długo po zażyciu psychodelików. Sprawdzali również, czy zjawiska te przypominają zaburzenia percepcji charakterystyczne dla psychozy.
W badaniu uczestniczyło 186 osób mających doświadczenia z substancjami psychodelicznymi. Większość z nich została zrekrutowana za pośrednictwem internetowych forów. Ponad połowa respondentów przyznała, że po zażyciu psychodelików doświadczyła utrzymujących się zmian w postrzeganiu rzeczywistości.
Jak podkreślają autorzy, skala tego zjawiska może być większa, niż powszechnie się zakłada. Do najczęściej zgłaszanych doświadczeń należało intensywniejsze postrzeganie kolorów. Co istotne, ponad 90 proc. uczestników nie odczuwało z tego powodu dyskomfortu.
Badacze zaznaczają, że utrzymujące się zaburzenia percepcji są znane od dziesięcioleci i mogą występować w ramach zespołu HPPD (Hallucinogen Persisting Perception Disorder). Rozpoznanie tego zaburzenia wymaga jednak, aby objawy powodowały istotne cierpienie lub utrudniały codzienne funkcjonowanie.
Analiza wykazała również, że osoby, które rozpoczęły przyjmowanie psychodelików w młodszym wieku, częściej zgłaszały późniejsze problemy z percepcją. Zdaniem autorów może to sugerować, że ekspozycja na te substancje w okresie rozwoju mózgu zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia długotrwałych zmian. Wynik ten jest zgodny z wcześniejszymi obserwacjami dotyczącymi nastoletnich użytkowników psychodelików.
Jednym z najważniejszych pytań badawczych było ustalenie, czy utrzymujące się efekty stosowania psychodelików mają coś wspólnego z objawami pojawiającymi się na wczesnym etapie rozwoju psychozy.
Jak wskazuje Albert Powers, pierwsze symptomy zaburzeń psychotycznych mogą pojawiać się nawet kilkanaście lub kilkadziesiąt miesięcy przed wystąpieniem pełnoobjawowego epizodu. Nie zawsze są to wyraźne halucynacje. Niektóre osoby zaczynają słyszeć niewyraźne dźwięki, szumy, trzaski czy kroki, inne zauważają, że światła wydają się jaśniejsze, a dźwięki głośniejsze.
Okres stopniowego pojawiania się takich symptomów określa się jako fazę prodromalną psychozy. Mogą jej towarzyszyć również niespecyficzne objawy, takie jak drażliwość czy trudności z koncentracją.
Badacze zwracają uwagę, że niektóre zaburzenia percepcji występujące po psychodelikach przypominają doświadczenia obserwowane właśnie w tej fazie. Nie oznacza to jednak, że ich wystąpienie jest równoznaczne z rozwojem psychozy.
Nadal niewystarczająco poznane pozostaje ryzyko związane ze stosowaniem psychodelików przez osoby, które już wcześniej były podatne na zaburzenia psychotyczne. Trudno jednoznacznie ustalić, czy substancja wywołała epizod psychotyczny, czy jedynie przyspieszyła ujawnienie się choroby, która rozwinęłaby się również bez jej użycia.
Aby lepiej zrozumieć mechanizmy stojące za zmianami percepcji, zespół wykorzystał zadanie eksperymentalne opracowane przez Powersa.
Podczas badania uczestnikom odtwarzano określony dźwięk, jednocześnie prezentując słabo widoczne pasy na tle wizualnego szumu. W ten sposób mózg uczył się kojarzyć dźwięk z określonym obrazem. W kolejnym etapie sam dźwięk był odtwarzany bez prezentacji pasów. U części osób prowadziło to do złudzenia, że nadal widzą nieobecny obraz.
Zjawisko to określa się mianem halucynacji warunkowanych (conditioned hallucinations). Wcześniejsze badania Powersa wskazywały, że osoby z psychozą są szczególnie podatne na tego rodzaju doświadczenia. Ich mózg może w większym stopniu polegać na wcześniejszych oczekiwaniach niż na rzeczywistych informacjach dostarczanych przez zmysły.
Naukowcy spodziewali się, że osoby stosujące psychodeliki będą wykazywać odwrotną tendencję. Jedna z głównych teorii dotyczących działania tych substancji zakłada bowiem, że osłabiają one wpływ wcześniejszych oczekiwań na sposób interpretowania rzeczywistości.
Wyniki okazały się jednak inne.
Osoby doświadczające utrzymujących się zmian percepcyjnych częściej dostrzegały nieistniejące pasy, były bardziej przekonane o ich obecności i miały większe trudności z odróżnieniem rzeczywistych bodźców od wizualnego szumu.
Według badaczy nie wynikało to jednak z silniejszego polegania na oczekiwaniach. Bardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem okazała się zwiększona podatność układu wzrokowego na przypadkowe zakłócenia.
Naukowcy porównują ten mechanizm do rozmowy telefonicznej prowadzonej przy dużych zakłóceniach. W takich warunkach łatwiej przeoczyć rzeczywiście wypowiedziane słowa, ale jednocześnie można mieć wrażenie, że usłyszało się coś, co w rzeczywistości nie padło.
Zdaniem autorów utrzymujący się szum w systemie percepcyjnym może współdziałać z oczekiwaniami mózgu, prowadząc do błędnej interpretacji bodźców.
Autorzy podkreślają, że badanie nie dowodzi, iż psychodeliki bezpośrednio powodują opisywane zmiany w funkcjonowaniu mózgu. Ze względu na sposób rekrutacji uczestników wyniki nie muszą również odzwierciedlać doświadczeń wszystkich osób stosujących te substancje.
Mimo tych ograniczeń odkrycia mogą mieć znaczenie dla dalszych badań nad wczesnymi etapami psychozy. Naukowcy chcą lepiej zrozumieć, jakie procesy zachodzą w mózgu, gdy dochodzi do zaburzeń interpretowania rzeczywistości.
W przyszłości może to pomóc w odróżnianiu podobnych do siebie objawów oraz wcześniejszym identyfikowaniu osób zagrożonych rozwojem zaburzeń psychotycznych.
Jak podkreśla Greenwald, szybkie rozpoznanie psychozy i wdrożenie odpowiedniego leczenia mają kluczowe znaczenie. Im dłużej trwa okres bez interwencji, tym gorsze mogą być późniejsze rezultaty terapii. Dlatego lepsze zrozumienie wczesnych zmian w percepcji może w przyszłości przyczynić się do skuteczniejszej profilaktyki i poprawy jakości życia pacjentów.
Źródło: newswise.com
Nie znam się na niczym, ale chętnie dorzucę swoje trzy grosze!