Jako człowiek permanentnie ubogi, zarówno umysłowo, jak i finansowo, odczuwam niekrytą satysfakcję z obcowania z tekstami kultury, które bogatych i uprzywilejowanych stawiają w roli antagonistów. Trudno mi bowiem odmówić przyjemności oglądania historii, w których pieniądze, władza i poczucie wyższości nie gwarantują bezkarności, a przedstawiciele elit wreszcie muszą zmierzyć się z konsekwencjami własnych działań. Tegoroczna Śmierć jednorożca zapowiadała się więc jak produkcja skrojona pod moje oczekiwania. Wystarczyło połączyć fantastyczny motyw mitycznego stworzenia z krytyką kapitalizmu i uprzywilejowanych grup społecznych, by wzbudzić moje zainteresowanie. Niestety, jak to często bywa, obiecujący koncept nie przełożył się na równie udaną realizację.
Fabuła filmu koncentruje się wokół ojca i córki, Elliota i Ridley, którzy podczas podróży samochodem przypadkowo potrącają jednorożca. Zamiast pozostawić niezwykłe stworzenie w spokoju, zabierają je do posiadłości bogatej rodziny Leopolda, dla którego pracuje Elliot. Szybko okazuje się, że jednorożce nie są jedynie wytworem legend, a ich niezwykłe właściwości mogą mieć ogromną wartość dla przemysłu medycznego. Perspektywa wykorzystania magicznych zdolności stworzenia do leczenia ludzkich chorób staje się dla zamożnych bohaterów kuszącą okazją do zdobycia jeszcze większej fortuny. Problem w tym, że próba podporządkowania natury własnym interesom uruchamia serię krwawych wydarzeń. Jednorożce okazują się bowiem znacznie bardziej niebezpieczne, niż ktokolwiek mógł przypuszczać, a chciwość i przekonanie o własnej bezkarności prowadzą bohaterów na skraj katastrofy. Historia, która mogła być przewrotną opowieścią o konflikcie między naturą a kapitalistyczną żądzą zysku, ostatecznie zmierza w stronę krwawego horroru o potworach polujących na ludzi.
Już sam punkt wyjścia sprawia wrażenie niezwykle atrakcyjnego. Jednorożec, symbol niewinności, magii i baśniowego piękna, zostaje zestawiony z bezwzględnym światem wielkich pieniędzy oraz korporacyjnych interesów. To kontrast, który aż prosi się o wykorzystanie w inteligentnej satyrze społecznej. Można było stworzyć historię o tym, jak kapitalizm potrafi zamienić nawet najbardziej niezwykły cud natury w kolejny produkt, który należy wycenić, opatentować i sprzedać. Niestety, film nie potrafi w pełni wykorzystać potencjału własnego pomysłu. Zamiast rozwijać interesujące konsekwencje przedstawionej sytuacji, film zadowala się powierzchownym zarysowaniem konfliktu, jakby sam fakt umieszczenia bogaczy w roli chciwych antagonistów miał wystarczyć za pogłębioną refleksję.
Największym problemem produkcji jest jej wtórność. Oglądając Śmierć jednorożca, trudno nie odnieść wrażenia, że twórcy sięgnęli po sprawdzone rozwiązania znane z Parku Jurajskiego (1993) oraz Obcego – decydującego starcia (1986), nie oferując w zamian niczego, co pozwoliłoby filmowi wypracować własną tożsamość. Mamy niebezpieczne stworzenia, ludzi przekonanych, że zdołają nad nimi zapanować, oraz stopniowo narastający chaos, którego można było uniknąć, gdyby bohaterowie wykazali się choć odrobiną rozsądku. Problem polega na tym, że znajomość tych schematów nie stanowi sama w sobie wady, o ile twórcy potrafią nadać im nowy sens. Tutaj zabrakło jednak zarówno świeżego spojrzenia, jak i pomysłowości w prowadzeniu opowieści. W rezultacie film sprawia wrażenie zlepku cudzych pomysłów, który usiłuje zamaskować brak oryginalności atrakcyjnym punktem wyjścia.
Równie rozczarowująca okazuje się warstwa społeczna, która miała być jednym z najmocniejszych elementów filmu. Krytyka wolnego rynku, skoncentrowana wokół bogatych przedstawicieli sektora medycznego, początkowo daje nadzieję na coś więcej niż zwyczajną opowieść o potworach. Wykorzystywanie niezwykłych właściwości jednorożców do celów zarobkowych mogłoby stanowić celny komentarz na temat komercjalizacji wszystkiego, co istnieje, oraz moralnych granic nauki podporządkowanej interesom finansowym. Niestety, ten potencjał pozostaje niewykorzystany. Antykapitalistyczny wydźwięk filmu przypomina raczej reklamowy slogan niż przemyślaną krytykę systemu. Uprzywilejowani bohaterowie są chciwi, ponieważ scenariusz potrzebuje chciwych antagonistów, a ich działania mają przede wszystkim doprowadzić do kolejnych krwawych wydarzeń. Brakuje głębszego zastanowienia nad mechanizmami, które pozwalają bogatym wykorzystywać innych, oraz nad tym, dlaczego pogoń za zyskiem tak często odbywa się kosztem etyki.
Właśnie dlatego trudno traktować Śmierć jednorożca jako dzieło, które rzeczywiście ma coś istotnego do powiedzenia. Wszystkie ważne społecznie hasła sprawiają wrażenie dopisanych do scenariusza po to, by nadać mu pozory intelektualnej głębi. Można odnieść wrażenie, że twórcy doskonale zdawali sobie sprawę z popularności antykapitalistycznych narracji, ale zamiast konsekwentnie rozwinąć ten temat, postanowili wykorzystać go jako chwytliwą przynętę. Ostatecznie otrzymujemy film, który sygnalizuje istnienie poważnych problemów, lecz nie podejmuje wysiłku, by naprawdę się z nimi zmierzyć. Nie pomaga w tym również brak wyrazistej tożsamości całej produkcji. Produkcja ta próbuje być jednocześnie baśniową groteską, krwawym horrorem i satyrą na współczesne elity, ale poszczególne elementy nie tworzą spójnej całości. Zamiast intrygującej mieszanki gatunkowej dostajemy historię, która nie potrafi zdecydować, czym właściwie chce być.
Wszystko to sprawia, że film okazuje się zwyczajnie nudny. Samo pojawienie się krwiożerczych stworzeń nie wystarczy, by utrzymać uwagę widza, jeżeli zabraknie napięcia, pomysłowych rozwiązań i bohaterów, których los rzeczywiście nas interesuje. Schematyczność kolejnych wydarzeń sprawia, że trudno odczuwać prawdziwe zaskoczenie, a obiecywany konflikt między człowiekiem a naturą zostaje sprowadzony do kolejnych starć i prób przetrwania. Nie oznacza to, że kino gatunkowe musi za każdym razem oferować rewolucyjne rozwiązania. Nawet najbardziej konwencjonalny horror może przecież działać dzięki atmosferze, wyrazistym postaciom czy umiejętnemu budowaniu grozy. W przypadku Śmierć jednorożca zabrakło jednak elementu, który pozwoliłby wybić się ponad przeciętność. Zamiast filmu, który zostaje w pamięci po seansie, otrzymujemy produkcję, o której równie łatwo zapomnieć, jak łatwo przewidzieć jej kolejne fabularne zagrywki.
Ostatecznie Śmierć jednorożca jest dla mnie przede wszystkim rozczarowaniem zmarnowanego potencjału. To film, który miał wszystko, by stać się przewrotną, bezkompromisową opowieścią o chciwości, uprzywilejowaniu i próbach podporządkowania natury ludzkim zachciankom. Zamiast tego otrzymaliśmy jałową zrzynkę z lepszych produkcji, ozdobioną powierzchowną krytyką kapitalizmu i pozbawioną własnej tożsamości. Tym samym po raz kolejny przekonuję się, że samo podjęcie ważnego tematu nie czyni jeszcze filmu wartościowym, a modne hasła nie zastąpią dobrego scenariusza. „Śmierć jednorożca” to po prostu kolejny głupi film o potworach zabijających ludzi, który udaje, że ma do zaoferowania coś więcej. A szkoda, bo tym razem naprawdę chciałem dać się oczarować.
Oryginalny tytuł: Death of a Unicorn
Produkcja: USA/Węgry, 2025
Dystrybucja w Polsce: primevideo.com
Nie znam się na niczym, ale chętnie dorzucę swoje trzy grosze!