Skip to content
Wildweekly.pl
Menu
  • Blog
  • Film
  • Serial
  • Zjawiska paranormalne
  • Książka
  • Muzyka
  • Psychodeliki
  • Kosmos
Menu

Ulisses (1954)

Posted on 2026-11-20 by Oskar Dziki

Wczesna kariera Mario Bavy to jeden z tych rozdziałów historii włoskiego kina, w których fakty mieszają się z legendą, a filmograficzne rubryki niekoniecznie nadążają za rzeczywistością. W literaturze i internetowych opracowaniach najczęściej przeczytamy, że reżyserskim debiutem Włocha były Wampiry z 1956 roku, produkcja rozpoczęta przez Riccarda Fredę, który opuścił plan w trakcie realizacji. Tymczasem pełnoprawnym, samodzielnym debiutem Bavy miało być La morte viene dallo spazio z 1958 roku, przypisane jednak Paolowi Heuschowi. Nazwisko przyszłego mistrza włoskiego horroru nie miało wówczas wystarczającej siły przebicia, by zagwarantować mu miejsce w oficjalnych napisach. Historia lubi jednak płatać figle, a w przypadku Bavy robi to wyjątkowo często.

W filmografii reżysera na Filmwebie znajdziemy jednak jeszcze wcześniejszy tytuł, Ulissesa z 1954 roku, wyreżyserowanego oficjalnie przez Mario Cameriniego. Film jest klasyczną adaptacją homeryckiej opowieści o Odyseuszu, który po zakończeniu wojny trojańskiej próbuje powrócić na rodzinną Itakę. Po drodze czekają go oczywiście kolejne mitologiczne przeszkody, wśród których nie zabraknie cyklopa Polifema oraz czarodziejki Kirke. To kino przygodowe spod znaku peplum, z Kirkem Douglasem w roli głównej, niepozbawione widowiskowych atrakcji, choć dalekie od monumentalnego rozmachu, z jakim kojarzymy późniejsze ekranizacje antycznych mitów. Co jednak najciekawsze, według Tima Lucasa, autora monumentalnej książki Mario Bava: All the Colors of the Dark, przy realizacji filmu mógł maczać palce sam maestro.

Nazwisko Bavy nie pojawia się ani w początkowych, ani w końcowych napisach, ale jego udział w produkcji wydaje się więcej niż prawdopodobny. Lucas, opierając się na wspomnieniach aktorów oraz niejednoznacznych materiałach dokumentacyjnych, przypisuje Włochowi przede wszystkim sekwencję spotkania z cyklopem oraz fragment rozgrywający się na wyspie Kirke. O ile pierwsza z tych scen nie daje jeszcze szczególnych powodów, by doszukiwać się w niej ręki przyszłego mistrza grozy, o tyle druga jest już znacznie bardziej interesująca. Wystarczy przyjrzeć się sposobowi, w jaki oświetlono scenografię udającą pałac czarodziejki, by dostrzec coś, co z czasem stanie się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów filmowego języka Bavy.

Nie chodzi przy tym wyłącznie o samą scenografię, ale przede wszystkim o światło, jego miękkość, nasycenie i sposób, w jaki modeluje przestrzeń. Charakterystyczne żelowe filtry nadające oświetlanym fragmentom kadru specyficzne, niemal baśniowe zabarwienie przywodzą na myśl późniejsze dokonania Włocha. Oczywiście nie można traktować tego jako niepodważalnego dowodu autorstwa. Kolorowe filtry nie były przecież żadnym wynalazkiem Bavy, a ich zastosowanie w kinie miało już swoją historię wystarczy przypomnieć sobie Sznur (1948) Alfreda Hitchcocka z 1948 roku. Nie zmienia to jednak faktu, że w scenach z Kirke można dostrzec pewną plastyczną wrażliwość, która w kolejnych latach stanie się znakiem rozpoznawczym reżysera.

Zobacz cały film poniżej:

Trzeba też pamiętać, że włoskie kino gatunkowe tamtego okresu funkcjonowało na nieco innych zasadach niż dzisiejsza, skrupulatnie katalogowana machina producencka. Było w nim coś z wielkiej artystycznej komuny, w której operatorzy, scenografowie i reżyserzy odwiedzali się na planach, pomagali sobie nawzajem, a czasem przejmowali realizację całych sekwencji. Nie zawsze chodziło o pieniądze, prestiż czy późniejsze uznanie w napisach końcowych. Nierzadko była to po prostu koleżeńska przysługa, element zawodowej solidarności i codzienność filmowego rzemiosła. W takim środowisku granice autorstwa potrafiły się niebezpiecznie zacierać, a próby odtworzenia rzeczywistego wkładu poszczególnych twórców po kilkudziesięciu latach przypominają niekiedy archeologiczne wykopaliska.

Dlatego też wczesna kariera Bavy pozostaje tak enigmatyczna i zapewne już zawsze taka będzie. W przypadku Ulissesa nie mamy twardych dowodów pozwalających przypisać mu konkretną część filmu, możemy jednak podążać za poszlakami, wspomnieniami i własną intuicją. A ta podpowiada, że szczególnie w sekwencji z Kirke jest coś, co trudno zignorować. Nie oznacza to oczywiście, że nagle otrzymujemy zapomniane arcydzieło włoskiego kina przygodowego. Ulisses pozostaje raczej umiarkowanym przedstawicielem nurtu peplum, któremu brakuje zarówno epickiego rozmachu, jak i prawdziwie porywającego tempa. Niektóre rozwiązania inscenizacyjne trącą myszką, a widowiskowość filmu nie zawsze wytrzymuje próbę czasu. Mimo to konfrontacja z cyklopem i spotkanie z czarodziejką potrafią dostarczyć całkiem sporo uroku, szczególnie widzowi zainteresowanemu historią włoskiego kina gatunkowego.

I być może właśnie w tym tkwi największa przyjemność z obcowania z Ulissesem. Nie jest to film, który sam w sobie zmienił historię kina, ani pozycja obowiązkowa dla każdego miłośnika antycznych widowisk. To raczej intrygujący ślad w biografii człowieka, który kilka lat później zacznie budować własny, niepowtarzalny świat ekranowej grozy. Oglądając sceny z Kirke, trudno nie zastanawiać się, ile z widocznej na ekranie magii zawdzięczamy Bavy, a ile Cameriniemu i pozostałym członkom ekipy. Być może nigdy się tego nie dowiemy. Ja jednak wolę wierzyć, że za tymi miękkimi plamami światła, nasyconymi barwami i specyficzną atmosferą kryje się ręka samego maestro. W końcu w przypadku Mario Bavy nawet filmowe legendy mają swój urok, a czasem wystarczy jeden odpowiednio oświetlony kadr, by uwierzyć, że właśnie patrzymy na narodziny wielkiego stylu.

Oryginalny tytuł: Ulisses

Produkcja: USA/Włochy, 1954

Dystrybucja w Polsce: BRAK

Oskar Dziki
Oskar Dziki

Nie znam się na niczym, ale chętnie dorzucę swoje trzy grosze!

Views: 48
Kategoria: Film

Dodaj komentarz Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Popularne posty

  1. Robert Eggers chce stworzyć swój najstraszniejszy horror. „Werwulf” ma być wyjątkowo mroczną podróżą w ciemność – Wildweekly.pl - Czarownica: Bajka ludowa z Nowej Anglii (2015)2026-11-18

    […] Po Czarownicy… (2015), Lighthouse (2019), Wikingu (2022) i Nosferatu (2024) Robert Eggers szykuje kolejne spotkanie z grozą. Tym razem na warsztat bierze wilkołaczą…

  2. Jason Voorhees powraca na wielki ekran! Powstanie 13. film z serii „Piątek trzynastego”! – Wildweekly.pl - Piątek trzynastego (1980)2026-11-15

    […] zabójca z Crystal Lake wraca na kinowe ekrany w trzynastym pełnometrażowym filmie z serii Piątek trzynastego. Za kamerą stanie Steve Miner, reżyser dwóch klasycznych…

  3. Piątek trzynastego II (1981) – Wildweekly.pl - Piątek trzynastego (1980)2026-11-15

    […] część filmu Piątek trzynastego (1980) to kontynuacja kultowego slashera, która mimo upływu lat wciąż potrafi dostarczyć […]

  4. „They Follow” będzie jeszcze większe. Maika Monroe zdradza nowe szczegóły! – Wildweekly.pl - Coś za mną chodzi (2014)2026-11-11

    […] horroru Coś za mną chodzi (2014) mogą szykować się na powrót jednego z najbardziej niepokojących filmowych […]

  5. Primetime (2026) – Wildweekly.pl - Backrooms (2026)2026-11-08

    […] mi na myśl Primetime, najczęściej wracałem myślami do… tegorocznego Backrooms. Nie dlatego, że tematyka obu produkcji czy podejście ich twórców […]

Kontakt

Mail: oskardziki@gmail.com

https://www.facebook.com/WildWeekly

© 2026 Wildweekly.pl | Powered by Minimalist Blog WordPress Theme