Amerykański slasher obozowy, bo taki ukłułem dla niego tytuł, stanowi jeden z moich absolutnie ulubionych nurtów w kinie grozy. Może to jakaś nabyta nostalgia za amerykańskim latem, może scenariuszowa lekkoś, z jaką twórcy podchodzą do swoich dzieł, a może po prostu jestem na tyle intelektualnie niedojrzały, że zwyczajnie kręci mnie widok zamaskowanego osiłka z maczetą uganiającego się za bandą skąpo ubranych, młodych dziewczyn. Na szczęście mam w czym przebierać.
Bo lata 80. w amerykańskim horrorze, po eksplozji, jaką wywołał kultowy Piątek trzynastego (1980), zawładnięte były właśnie przez slashery przenoszące widownie na uczelniane kampusy, w gęste lasy czy właśnie na letnie, pełne drewnianych chat obozy dla młodzieży. Obok wspomnianego Piątku… oraz uwielbianego przeze mnie The Burning (1981), tym najlepiej zapamiętanym tytułem w opinii powszechnej zostaje Uśpiony obóz z 1983 roku. Na pierwszy rzut oka sztampowy slasher, który przerodził się w całą serię.
Piszę o tym pierwszym rzucie oka, bo napisany i wyreżyserowany przez Roberta Hiltzika film nie jest zwykłym slasherem. Ku zdziwieniu, i pewnie przyprawiającym o pianę z pyska niezadowoleniu, Uśpiony obóz stanowi bardzo ważny głos kultury queer, zwłaszcza będącej ofiarą systemowego wykluczenia społeczności trans. A nie trzeba być znawcą kina na poziomie uniwersyteckim, by wiedzieć, że horror jako gatunek zawsze stanowił otwartą platformę dla twórców, którzy kwestionowali sztywne płciowe ramy czy po prostu chcieli wyrazić siebie bez obawy o to, że zostaną odrzuceni przez tych posiadających kapitał.
W 1975 roku John Baker (Dan Tursi) spędza wakacje nad jeziorem ze swoim partnerem Lennym (James Paradise) oraz dziećmi, Angelą (Colette Lee Corcoran) i Peterem (Frank Sorrentino). Beztroski wypoczynek zamienia się jednak w tragedię, gdy John i Peter giną w tragicznym wypadku na łodzi. Osiem lat później, naznaczona traumą Angela (Felissa Rose) trafia pod opiekę swojej ekscentrycznej ciotki Marthy (Desiree Gould). Dziewczyna zostaje wysłana na letni obóz Camp Arawak razem ze swoim kuzynem Rickym (Jonathan Tiersten), gdzie ma spróbować odnaleźć się wśród rówieśników i rozpocząć nowe życie.
Nieśmiała i wycofana Angela szybko staje się celem drwin oraz prześladowań ze strony innych uczestników obozu, a szczególnie bezwzględnego kucharza Artiego (Owen Hughes). Wkrótce jednak ci, którzy ją krzywdzili, zaczynają ginąć w tajemniczych okolicznościach. Gdy liczba ofiar rośnie, Angela zbliża się do sympatycznego obozowicza Paula (Christopher Collet), który jako jeden z niewielu okazuje jej wsparcie. Jednak za jej milczeniem kryje się mroczna tajemnica, a Camp Arawak wkrótce stanie się miejscem koszmaru, którego nikt, uwierzcie mi, się nie spodziewał.
Brzmi jak typowa sztampa i taką jest, do momentu piorunującego, przewrotnego i uderzającego z mocą siekiery w twarz finału. Oczywiście został on już przemacerowany przez popkulturę już setki, jeśli nie tysiące razy, ale dla tych, którzy mieli szczęście jeszcze go nie widzieć, oszczędzę spoilerów. Kontrowersji jednak nie brakuje, bo już sam początek przedstawia nam zupełnie normalną rodzinę złożoną z dwóch ojców. A pamiętajmy, to był rok 1983, w Polsce dalej taki wątek spotkałby się z bojkotem konserwatywnych środowisk, które lubują się w niszczeniu życia tym, którzy pragną jedynie spokoju. Krótkie ukazanie ojca Angeli w szczęśliwym, zdrowym związku z innym mężczyzną stanowi na tle kina tamtej epoki odważny i progresywny akcent. Dzięki temu film zyskuje dodatkowe warstwy znaczeniowe, podejmując tematy społeczne i obyczajowe, które wciąż pozostają w dużej mierze tabu.
Lubię zwracać uwagę na te elementy, które nadają filmowi jego wyjątkową, momentami wręcz transgresyjną tożsamość. Jedną z najbardziej charakterystycznych cech jest obsadzenie w rolach obozowiczów i wychowawców prawdziwych dzieci, a nie, jak to często bywa w tego typu produkcjach, dorosłych aktorów udających nastolatków. Ich dialogi są bezpośrednie, pełne autentyzmu i nie unikają ostrego, momentami wulgarnego języka. Hiltzik odważnie pokazuje mroczne aspekty świata dorosłych, który otacza jego młodych bohaterów. Przemoc, wykorzystywanie i brak ochrony ze strony tych, którzy powinni zapewniać bezpieczeństwo, są tutaj powszechne, jednocześnie robi to bez epatowania czy uprzedmiotowienia swoich postaci. Film świadomie unika typowej dla gatunku eksploatacyjnej dosłowności, nie znajdziemy tu zatem erotyzacji młodych bohaterów, a jedyna scena nagości jest przedstawiona w sposób wyjątkowo surowy.
Uśpiony obóz doceniłem dopiero po latach, przy ponownym seansie. Musiałem do niego zwyczajnie dojrzeć i nabyć wiedzy, że slasher nie jest tylko prostym eskapizmem, ale również platformą do wyrażania społecznych lęków czy wspomnianych kilkukrotnie problemów natury socjologicznej. I patrząc na niego z tej, nieco bardziej analitycznej perspektywy, wyrasta on do miana jednego z najważniejszych w swoim gatunku, skutecznie przykrywając wady pokroju nieco nużącego tempa akcji czy niezbyt atrakcyjnych wizualnie scen śmierci. Wiem, że to dość wyświechtany slogan, ale drugiego takiego nie znajdziecie.
Oryginalny tytuł: Sleepaway Camp
Produkcja: USA, 1983
Dystrybucja w Polsce: BRAK
